Istorija Srbije
Pod vizantijskim okriljem
Preduslovi za nastanak Srpskog naroda stvoreni su u 7. veku, kada se na tle rimske provincije Dalmacije naselio, uz druge slovenske skupine, i deo plemena Srba. Nije poznato čime su se plemena toga doba međusobno razlikovala, na čemu se zasnivala njihova individualnost. Izvesnu ulogu su, svakako, igrala predanja o poreklu. Među balkanskim Srbima dugo se održavala tradicija o doseljavanju sa severa, iz “Bele Srbije”, odakle je poticao i najstariji vladarski rod. Sloveni su se na Balkanskom poluostrvu razlili na velikom prostranstvu, obrazujući veliki broj malih kneževina, koje su vizantijski pisci tog vremena zapažali kao mnoštvo i opisivali karakterističnim imenom “Sklavinija”. Pripadnici srpskog plemena sudelovali su u razvoju nekoliko kneževina. Pored Srbije, koja se u 9. v. prostirala između Save i dinarskog masiva, približno između Ibra na istoku i Vrbasa na zapadu, nastale su u planinskim predelima i kraškim poljima oblasti koje će dati stanovnicima posebna imena: Neretljani, između Cetine i Neretve i na ostrvima Braču, Hvaru i Korčuli, Zahumljani, između Neretve i zaleđa Dubrovnika, Travunjani i Konavljani, između Dubrovnika i Boke kotorske. U 11. v. jedno od središta srpskog političkog života bilo je u kneževini Duklji, koja se prostirala oko Skadarskog jezera i doline reke Zete.
Zajedno sa ostalim slovenskim plemenskim teritorijama, i ove su bile izložene pokušajima potčinjavanja iz susedstva. U 7-8. v. za gospodare su se nametali Avari iz Panonije, dok je Vizantija pretendovala na sve što je nekad pripadalo Rimskom carstvu; od 680. slovenskim plemenima između Dunava i planine Balkana zagospodarili su Protobugari, stvorivši državu koja će se naglo proširiti, upijajući u sebe slovenske plemenske kneževine. Od sredine 9. v. i Srbija se našla na putu bugarskog širenja, pa je postala poprište suparničkih borbi Vizantije i Bugarske. Povod za mešanje pružali su mnogobrojni sukobi među članovima vladarskog roda, potomcima kneza Višeslava, koji su se borili za vlast i često smenjivali na prestolu.
Vizantija je veliki uspon postigla oko 870, kada je pokrštavanjem kneževskih porodica otvorila put masovnoj hristijanizaciji, praćenoj jakim političkim i kulturnim uticajima Carstva. Srpske kneževine bile su potčinjene crkvenim metropolama u Splitu i Sirmiju. Pokrštavanjem su potisnute u drugi plan neke od razlika među plemenima, pre svega one s korenom u paganskim verovanjima, a otvoren je put povezivanju na podlozi zajedničke hrišćanske kulture. Značajnu ulogu su u tome igrali prevodi biblijskih i bogoslužbenih tekstova i pisma prilagođena osobenostima slovenskog jezika, glagoljica, a zatim ćirilica. Hrišćanstvo je, međutim, uticalo na pojavu novih razlika među Slovenima usled nejednakih uticaja crkvenih centara pod čiju su jurisdikciju dospeli. Veoma duboke korene i dalekosežne posledice imao je odnos prema upotrebi slovenskog jezika u bogosluženju. Srbi su se našli u zoni u kojoj se mogla čuvati, dalje razvijati i prilagođavati slovenska pismenost.
Otpor bugarskom pritisku prestao je 924, kada je Srbija potčinjena, ali samo kratko, jer je knez Časlav (927- oko 950) neposredno posle smrti bugarskog cara Simeona uspeo da obnovi srpsku državu. Proširio je granice do obale mora i odbio je napade Mađara, koji su se krajem 9. v. nastanili u panonskoj niziji, nametnuvši se za gospodara zatečenom pretežno slovenskom stanovništvu. U svom daljem razvoju Srbi su veoma jako osetili posledice vizantijskih osvajanja. Preko četiri decenije trajale su borbe za potčinjavanje Bugarske, najvećeg vizantijskog suparnika u borbi za vlast nad balkanskim Slovenima. Kada su se konačno završile 1018. godine, granice Vizantijskog carstva pomerene su do Dunava i Save.
Tada je teritorije naseljene Srbima presekla granica koja odvaja oblasti pod neposrednom vizantijskom vlašću, istočno od linije Sirmij (Sremska Mitrovica) – Ras (Novi Pazar) – Prizren, i zapadno od te linije, oblasti pod domaćim vladarima, s tradicionalnim uređenjem izraslim iz slovenske podloge. Vizantiji potčinjene teritorije pripale su autokefalnoj arhiepiskopiji u Ohridu, tako da su srpske zemlje još pre konačnog rascepa crkava (1054) presečene granicom između carigradske i rimske crkvene jurisdikcije.
U oblastima pod neposrednom vizantijskom vlašću obnovljeni su antički gradovi kao Sirmij, Beograd, Braničevo, Niš, što su postali sedišta crkvenih i svetovnih vlasti, koje su preko dva stoleća neprekidno uticale na stanovništvo svoje okoline. Severno od Save i Dunava u Ugarskoj kraljevini slabo nastanjene etnički heterogene teritorije dobile su naselja, utvrđenja, organizaciju vlasti (županije) i episkopije.
Kako je posle potčinjavanja Bugarske pritisak dolazio samo iz Vizantije, naročito iz njenih uporišta u Dubrovniku i Draču, sedišta srpskog otpora obrazovala su se u susedstvu. U Duklji (Zeti) i Zahumlju knez Stefan Vojislav (1037-1051) uspeo je da zbaci vizantijsku vlast, a njegovi naslednici Mihajlo (oko 1055- oko 1082) i Bodin (oko 1082-1101) proširili su i učvrstili državu mireći se s vrhovnom vlašću careva i povremeno joj se pokoravajući. Od kraja 11. v. veću ulogu počinju igrati oblasti u unutrašnjosti, čije je jedno jezgro bilo u Bosni, a drugo kod grada Rasa.
Otkako je početkom 12. v. Ugarska kraljevina zavladala Hrvatskom i potčinila vizantijske gradove u Dalmaciji, počela je dugotrajna vizantijsko-ugarska borba za prevlast nad Balkanskim poluostrvom. Srbi su se našli između jakih suparnika, tako da su oni u Bosni, pod vladarima s titulom bana, potčinjeni ugarskim kraljevima, dok su oni u istočnim oblastima, pod vlašću velikih župana, bili štićenici vizantijskih careva. U vreme ratova oni bi se odmetali i prilazili protivničkoj strani. U to doba bile su uspostavljene tešnje veze između ugarske i srpske vladarske dinastije.
Poslednji trijumf Vizantije za vreme cara Manojla Komnina (1143-1180), kada su bile potčinjene i Ugarska i susedna srpska oblast, plaćen je preteranim iscrpljivanjem snaga, pa je posle smrti ratobornog cara usledio dug period krize. Tadašnji srpski veliki župan Stefan Nemanja (1166-1196) iskoristio je slabosti i teškoće Vizantije da proširi vlast do Južne i Velike Morave, zatim na teritorije današnjeg Kosova, ravnice oko Skadarskog jezera i primorske gradove od Kotora do Skadra. Pod upravom Nemanjine braće i sinova našle su se i teritorije nekadašnjih kneževina Zahumlja i Travunije, tako da je srpska država obuhvatila prostor između reke Neretve i Južne Morave, približno od planine Rudnika do obale Jadranskog mora. Stefan Nemanja se povukao s prestola, odredivši za naslednika srednjeg sina Stefana, zeta vizantijske carske porodice. Zamonašio se u svojoj zadužbini manastiru Studenici, a ubrzo se pridružio najmlađem sinu Savi, monahu, na Svetoj Gori. Zajednički su podigli za srpske monahe manastir Hilandar, koji je igrao značajnu ulogu u kasnijem razvoju srpske crkve i kulture.
Popularity: 4%
